Σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης, η Begoña Perez Villarreal, Director του EIT Food South αναφέρεται στις νέες τάσεις στον κλάδο των τροφίμων και στις συνεργασίες του EIT food με τις βιομηχανίες τροφίμων στην Ελλάδα.

Το EIT Food είναι η μεγαλύτερη και πιο δυναμική κοινότητα καινοτομίας τροφίμων παγκοσμίως. Στόχος του συνασπισμού είναι η επιτάχυνση της καινοτομίας για την οικοδόμηση ενός συστήματος διατροφής κατάλληλο για το μέλλον που παράγει υγιεινά και βιώσιμα τρόφιμα για όλους. Το EIT Food εστιάζει τις δραστηριότητες του κυρίως σε έξι τομείς: Bιώσιμη γεωργία, στοχευμένη διατροφή, βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια, ψηφιακή ιχνηλασιμότητα, διαφοροποίηση πρωτεϊνών και τα κυκλικά συστήματα τροφίμων.

Ποιες πιστεύετε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία τροφίμων σήμερα; Ποιες τάσεις θα κυριαρχήσουν στον κλάδο τα επόμενα χρόνια;

Ενώ η ανάπτυξη διαφορετικών εναλλακτικών προϊόντων διατροφής με βάση το κρέας είναι μια βασική τάση που βλέπουμε ήδη σε όλη την Ευρώπη και εκτός αυτής, τα ρυθμιστικά εμπόδια στην κυκλοφορία νέων προϊόντων στην αγορά αποτελούν σημαντική πρόκληση για την εισαγωγή διαφοροποιημένων πρωτεϊνικών προϊόντων σε έναν αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό. Τα ευρωπαϊκά ρυθμιστικά πλαίσια πρέπει να μεταρρυθμιστούν για να υποστηρίξουν καλύτερα την καινοτομία και να επιταχύνουν τη διαδικασία έγκρισης ενώ το “whitepaper” του EIT Food για τη Διαφοροποίηση Πρωτεϊνών περιγράφει τις ευκαιρίες για περαιτέρω επιτάχυνση της καινοτομίας σε αυτόν τον τομέα. Το αυξημένο ενδιαφέρον από τους επενδυτές, καθώς και η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση για το «καλλιεργούμενο» κρέας στην Ευρώπη, θα μπορούσε να είναι ένα θετικό σημάδι για τον τομέα, με το 65% των Ισπανών καταναλωτών, για παράδειγμα, να δηλώνουν ότι θα ήταν πρόθυμοι να το αγοράσουν όταν γίνει διαθέσιμο.

Μια άλλη πρόκληση θα είναι να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση στο σύστημα τροφίμων θα είναι δίκαιη και ισότιμη, όπου όλοι θα έχουν πρόσβαση και θα μπορούν να αντέξουν οικονομικά υγιεινά και θρεπτικά τρόφιμα. Η στοχευμένη διατροφή είναι μια άλλη τάση στα τρόφιμα που αναμένουμε να αυξηθεί και να εξελιχθεί τα επόμενα χρόνια, με τις επενδύσεις στην εξατομίκευση πιθανόν να συνεχίσουν να αυξάνονται, δίνοντας τη δυνατότητα στους καταναλωτές να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις σχετικά με τη διατροφή τους με βάση απτά δεδομένα και γνώσεις. Σαφέστατα, θα χρειαστούν προσπάθειες από τους φορείς σε όλο το σύστημα τροφίμων για να διασφαλιστεί ότι αυτά τα εργαλεία και οι τεχνολογίες δεν θα αφήσουν πίσω κανέναν καταναλωτή.
Ειδικότερα στη Νότια Ευρώπη, μια περαιτέρω πρόκληση που αντιμετωπίζει το σύστημα τροφίμων είναι η αυξημένη πίεση στους υδάτινους πόρους, η οποία θέτει τις περιοχές σε κίνδυνο λειψυδρίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το έργο του EIT Food’s Water Scarcity συγκέντρωσε εμπειρογνώμονες από όλο τον κλάδο για να ερευνήσουν συλλογικά και να καινοτομήσουν μέσω λύσεων σε αυτήν την πρόκληση. Αυτό περιλάμβανε την υποστήριξη νεοφυών επιχειρήσεων και scaleups για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων μέσω καινοτομιών, συμπεριλαμβανομένων βελτιωμένων μεθόδων άρδευσης και τεχνικών διαχείρισης καλλιεργειών, καθώς και δημιουργίας μιας ισχυρής κοινότητας ειδικών που επικεντρώνεται στη Διακυβέρνηση των Νερών, τα Οικονομικά Σχέδια και τη Νομική Επιβολή.

Πώς επωφελείται η βιομηχανία τροφίμων από την τεχνολογία για τη βελτίωση της ασφάλειας και της ιχνηλασιμότητας των τροφίμων;

Η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα –η διαδικασία παρακολούθησης ενός προϊόντος μέσω ψηφιακών συστημάτων– προσφέρει τεράστια οφέλη όσον αφορά την ανακούφιση και τη μείωση πολλών από τους πιο πιεστικούς κινδύνους του κλάδου των τροφίμων. Για παράδειγμα, αυτές οι τεχνολογίες μπορούν να εξορθολογίσουν τις διορθωτικές ενέργειες εντοπίζοντας γρήγορα ζητήματα καθώς και κινδύνους που σχετίζονται με την ασφάλεια των τροφίμων και την απάτη των τροφίμων, διευκολύνοντας την παρακολούθηση της διαδρομής ενός προβλήματος. Με την πρόσφατη Έκθεση Εμπιστοσύνης Τροφίμων του EIT που αποκαλύπτει ότι λιγότεροι από τους μισούς καταναλωτές εμπιστεύονται τις βιομηχανίες τροφίμων, έτσι η εφαρμογή τεχνολογιών ψηφιακής ιχνηλασιμότητας ανταποκρίνεται άμεσα στις απαιτήσεις των καταναλωτών και είναι πιθανό να αυξήσει τα επίπεδα εμπιστοσύνης.
Για παράδειγμα, η startup του EIT Food η RisingFoodStar Connecting Food δημιούργησε μια ψηφιακή πλατφόρμα που μπορεί να παρακολουθεί ένα προϊόν σε πραγματικό χρόνο, παρακολουθώντας και ελέγχοντας ψηφιακά κάθε παρτίδα προϊόντων καθώς περνούν από την αλυσίδα εφοδιασμού. Μια άλλη startup του EIT Food, η RisingFoodStar ScanTrust βοηθά τις εταιρείες να συνδεθούν με τους καταναλωτές τους μέσω κωδικών QR, όπου μπορούν να μάθουν περισσότερα για τα προϊόντα στα ράφια των σούπερ μάρκετ, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους παράγοντες της βιομηχανίας τροφίμων.

Ποιες καινοτόμες προσεγγίσεις έχει υιοθετήσει η βιομηχανία τροφίμων για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων και την προώθηση της βιωσιμότητας;

Βλέπουμε μια αυξανόμενη τάση στην καινοτομία και τις επενδύσεις σε λύσεις που εστιάζουν στην κυκλικότητα, καθώς και στην αξιοποίηση των απορριμμάτων και των απωλειών των τροφίμων από παράπλευρες ροές και νέους πόρους. Το PHENOLIVIA είναι ένα συναρπαστικό έργο τροφίμων του EIT που συμβάλλει στην κυκλική οικονομία της παραγωγής ελαιολάδου. Επί του παρόντος, η παραγωγή ελαιολάδου ευθύνεται για μεγάλες ποσότητες αγροτικών υποπροϊόντων. Ενώ μόνο το 20% του ελαιοκάρπου μετατρέπεται σε εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, το υπόλοιπο 80% θεωρείται απόβλητο και οι περισσότερες μεσογειακές χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρές περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις όσον αφορά την επεξεργασία και την ανακύκλωση αυτών των απορριμμάτων.

Αυτό το έργο συγκεντρώνει εταίρους από όλη τη βιομηχανία τροφίμων, την έρευνα και τον ακαδημαϊκό κόσμο για να εφαρμόσει μια ιδέα ολοκληρωμένης διαχείρισης απορριμμάτων για τη βιομηχανία ελαιολάδου που προσπαθεί να μετατρέψει το εκχύλισμα από το προϊόν «απόβλητo» σε ένα καινοτόμο αντιοξειδωτικό τροφίμων, με όλα τα υποπροϊόντα ανακυκλωμένα. Επίσης, η startup Mimica με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, πρόσφατη νικήτρια του Βραβείου Καινοτομίας Marketed, ανέπτυξε το «Bump», έναν ευαίσθητο ανιχνευτή σχετικά με το δείκτη θερμοκρασίας που αφορά τη φρεσκάδα των τροφίμων, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της σπατάλης τροφίμων υποδεικνύοντας πότε τα τρόφιμα και τα ποτά έχουν πραγματικά χαλάσει αντί να βασίζονται στην ημερομηνία λήξης. Η Mimica διεξήγαγε πρόσφατα μια δοκιμή μεταξύ των καταναλωτών του Bump Cap με μπουκάλια χυμού πορτοκαλιού, διαπιστώνοντας ότι το 97% των νοικοκυριών ήταν σε θέση να χρησιμοποιούν τον χυμό πορτοκαλιού για περισσότερο από την τρέχουσα καθοδήγηση-σε ορισμένες περιπτώσεις έως και έξι ημέρες περισσότερο.

Πώς ανταποκρίνεται η βιομηχανία τροφίμων στην πρόκληση της παροχής θρεπτικών και προσιτών τροφίμων για έναν ολοένα αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό;

Είναι συναρπαστικό να βλέπει κανείς την πλούσια ποικιλία νέων καινοτομιών τα τελευταία χρόνια ως απάντηση σε μερικές από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το σύστημα τροφίμων. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η στοχευμένη διατροφή είναι μια λύση που προσφέρει μια συναρπαστική ευκαιρία για τη δημιουργία πιο υγιεινών συνθηκών ζωής μέσω της τροφής για όλους, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλία των λύσεων που χρειάζονται για διαφορετικούς ανθρώπους σε διαφορετικές τοποθεσίες. Παρατηρούμε επίσης αύξηση των νέων τροφίμων που εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά. Από τα φύκια μέχρι τα βρώσιμα έντομα, αυτά τα συστατικά προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες για τη βελτίωση της διατροφής και της βιωσιμότητας των προϊόντων διατροφής. Για να γίνουν ευρέως προσβάσιμες και προσιτές αυτές οι νέες καινοτομίες και τα συστατικά, υπάρχει ανάγκη μεταρρύθμισης των ευρωπαϊκών κανονιστικών πλαισίων για την καλύτερη υποστήριξη της καινοτομίας και την επιτάχυνση της διαδικασίας έγκρισης. Επιπλέον, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να βελτιώσουμε τις αντιλήψεις των καταναλωτών για να διασφαλίσουμε την αποδοχή των νέων προϊόντων διατροφής.

Πώς το EIT Food Greece προωθεί τη συνεργασία και την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών του κλάδου, όπως οι νεοφυείς επιχειρήσεις, οι ερευνητές και οι ήδη εγακθιδρυμένες εταιρείες;

Στο EIT Food, πιστεύουμε ακράδαντα ότι η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσεων είναι βασικά στοιχεία που οδηγούν την καινοτομία και την πρόοδο στη βιομηχανία τροφίμων. Η κοινότητά μας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία σε νεοφυείς επιχειρήσεις, ερευνητές και ήδη εγκαθιδρυμένες εταιρείες να συνδεθούν και να συνεργαστούν σε πρωτοποριακά έργα. Οι εταίροι, τα ενδιαφερόμενα μέρη και οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πολύτιμους πόρους, όπως χρηματοδότηση, καθοδήγηση και υποστήριξη για να τους βοηθήσουν να επιτύχουν τους στόχους τους. Η επιτυχία των έργων, συμπεριλαμβανομένης της EWA «Ενδυνάμωση των Γυναικών στον κλάδο Agrifood» και της λειψυδρίας του νότου αποδεικνύει πώς διευκολύνουμε τη συνεργασία και την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών του κλάδου. Αυτές οι πρωτοβουλίες συνέβαλαν καθοριστικά στο να βοηθήσουν τις νεοφυείς επιχειρήσεις να φέρουν τα προϊόντα τους στην αγορά και να προσφέρουν στον κλάδο καινοτομίες απευθείας από νεοφυείς επιχειρήσεις, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και την επιτυχία του κλάδου συνολικά.

Τον Μάιο του 2023, είχαμε επίσης ισχυρή παρουσία στο Beyond Conference στη Θεσσαλονίκη και στις 24 Μαΐου, όπου διοργανώσαμε ένα εργαστήριο Corporate Venturing Launchpad για να μοιραστούμε τις βέλτιστες πρακτικές και να εντοπίσουμε σημεία επαφής και συνεργασίας μεταξύ εταιρειών που αποτελούν μέρος της αλυσίδας αξίας αγροδιατροφικών προϊόντων στην Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα και Τουρκία. Αυτό το εργαστήριο ευελπιστούμε ότι άνοιξε την πόρτα στη διεθνή κοινότητα ανοιχτής καινοτομίας και της εταιρικής επιχειρηματικής πρακτικής.

Ο αγροδιατροφικός τομέας αποτελεί σταθερό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας. Ποια προγράμματα έχετε εφαρμόσει με επιτυχία με τις ελληνικές βιομηχανίες; Υπάρχουν παραδείγματα επιτυχημένων καινοτομιών τροφίμων που έχουν προκύψει από το ΕΙΤ Food;

Το EIT Food έχει υλοποιήσει με επιτυχία αρκετά προγράμματα με ελληνικές βιομηχανίες, όπως το πρόγραμμα Food4Health και το πρόγραμμα FutureFood4Sustainability. Αυτά τα προγράμματα στοχεύουν στη βελτίωση της υγείας και της βιωσιμότητας του συστήματος τροφίμων, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα επιτυχημένων καινοτομιών στον κλάδο των τροφίμων που έχουν προκύψει από τον κόμβο μας στην Ελλάδα, όπως νέα λειτουργικά τρόφιμα και βιώσιμες πρακτικές υδατοκαλλιέργειας. Πρωτοποριακές νεοφυείς επιχειρήσεις, όπως η Solmeyea, πρώην συμμετέχουσα στο πρόγραμμα μας για τη λειψυδρία νερού και στο πρόγραμμα FAN, συνεργάζονται με πανευρωπαϊκούς ενδιαφερόμενους για την ανάπτυξη καινοτόμων νέων προϊόντων. Στην Ελλάδα έχουμε συνεργαστεί με βασικούς παράγοντες του κλάδου όπως το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, η ATC και η E.J. Παπαδόπουλος και υποστηρίξαμε καθιερωμένες νεοσύστατες εταιρείες όπως η Terra Robotics, η οποία είναι ένα ρομπότ ζιζανίων με τεχνητή νοημοσύνη που μειώνει την ανάγκη για σωματική εργασία και βοηθά τους αγρότες να καλλιεργούν ποιοτικά βιοπροϊόντα, ελαχιστοποιώντας την ανάγκη τους να χρησιμοποιούν καταστροφικά ζιζανιοκτόνα.
Διεξάγουμε επίσης συνεδρίες συνδημιουργίας που ονομάζονται Consumer Engagement Labs με μια επιλεγμένη ομάδα καταναλωτών για να αναπτύξουμε ιδέες και να αναπτύξουμε νέες ιδέες προϊόντων.

Το 2022, η ελληνική ομάδα δημιούργησε πολλά προϊόντα όπως:
• Ένα λουκάνικο με ελληνικά βότανα που είναι χαμηλό σε λιπαρά και χωρίς νιτρικά άλατα, αλλά πλούσιο σε γεύση χάρη σε ένα μοναδικό μείγμα γηγενών ελληνικών βοτάνων και μπαχαρικών που προέρχονται από μικρούς αγρότες. Τα Bratwurst Mini Sausages προσφέρουν μια υγιεινή και βιώσιμη εναλλακτική λύση στα δημοφιλή προϊόντα κρέατος, που παράγονται από την E.G. ΠΑΣΣΙΑΣ / Ε.Γ. ΠΑΣΣΙΑ και την Αμερικανική Γεωργική Σχολή.
• Η σαλάτα τσέπης της Trata με κινόα, τόνο, φρούτα και βότανα, η οποία παράγεται από την KONVA και προσφέρει μοναδική γεύση συνδυάζοντας ψάρι με γλυκούς ανανάδες και ροδάκινα. Αναβιώνει μια συνταγή από τη δεκαετία του 1950, αλλά περιέχει πολύ λιγότερο αλάτι από άλλα προϊόντα από την ίδια κατηγορία.
• Νοσταλγικό ψωμί μικρών Ελλήνων Παραγωγών, το οποίο παρασκευάζεται από αναγεννημένες τοπικές ποικιλίες δημητριακών και οσπρίων και χρησιμοποιεί λιγότερο κοινά συστατικά όπως προζύμι με άνθη λυκίσκου. Καλύπτει τις προτιμήσεις των ηλικιωμένων καταναλωτών χρησιμοποιώντας μαγιά με αγιασμό βασιλικού, δημοφιλής μεταξύ των μικρότερων αρτοποιείων, αλλά δεν χρησιμοποιείται ακόμη σε μεγαλύτερη κλίμακα.