Οι ρυθμιστικές αρχές αναμένουν από τις βιομηχανίες να εφαρμόσουν μέτρα για να διασφαλίσουν ότι οι μονάδες τους λειτουργούν και συντηρούνται με ασφαλή τρόπο. To Process Safety είναι
το κλειδί αυτής της διαδικασίας.

Το Process Safety είναι ένα μέρος της διαχείρισης ασφάλειας, το οποίο εστιάζει στην αντιμετώπιση των μεγάλων κινδύνων που επηρεάζουν την ασφάλεια, τις περιβαλλοντικές ζημιές και τις επιχειρηματικές απώλειες. Τo Process Safety αναφέρεται γενικά στην πρόληψη ακούσιων απελευθερώσεων χημικών ουσιών, ενέργειας ή άλλων δυνητικά επικίνδυνων υλικών (συμπεριλαμβανομένου του ατμού) σε εγκαταστάσεις χημικών διεργασιών ή σε άλλες εγκαταστάσεις που ασχολούνται με επικίνδυνα υλικά, όπως τα διυλιστήρια και οι εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου (τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα). Έτσι, η ασφάλεια των διαδικασιών είναι μια συστηματική παρά μια δοκιμαστική πρακτική.

Τι περιλαμβάνει το Process Safety Management System;

Είναι γεγονός ότι κάθε εγκατάσταση έχει το δικό της μοναδικό σύνολο προκλήσεων όσον αφορά στην ασφάλεια. Για το λόγο αυτό, δεν υπάρχει μια ενιαία βέλτιστη προσέγγιση που θα έχει ως αποτέλεσμα να μετριάσει το κίνδυνο ή στην καλύτερη περίπτωση να επιλύει τα ζητήματα ασφάλειας. Ωστόσο, υπάρχουν διαδικασίες και πρακτικές και σε αυτές συγκαταλέγεται το Process Safety Management, ώστε οι οργανισμοί να μπορούν να υιοθετήσουν ένα καλά προετοιμασμένο σχέδιο και να το προσαρμόζουν στις συγκεκριμένες ανάγκες τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η φιλοσοφία της Ελληνικά Πετρέλαια, όσον αφορά στο κρίσιμο ζήτημα της διαχείρισης του επαγγελματικού κινδύνου, έγκειται στα εξής: «Η προδραστική εκτίμηση και διαχείριση των κινδύνων και ευκαιριών σε θέματα υγείας και ασφάλειας, οδηγούν στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και της επίδοσης των εργαζομένων και συνεπώς στην βελτίωση της επίδοσης του Ομίλου.

Στον τομέα της διαχείρισης του επαγγελματικού κινδύνου εφαρμόζεται η αρχή της πρόληψης, ώστε να προβλέπονται και να ελέγχονται όλοι οι πιθανοί κίνδυνοι υγείας και ασφάλειας. Συγκεκριμένα, οι εν δυνάμει κίνδυνοι εντοπίζονται και ελέγχονται σύμφωνα με τα κριτήρια της ελληνικής νομοθεσίας (N.3850/2010), τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς κώδικες και τις καλές πρακτικές. Όλες οι εγκαταστάσεις διαθέτουν γραπτές μελέτες εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου, οι οποίες περιέχουν και τα μέτρα που λαμβάνονται για την εξάλειψη ή τον έλεγχο των κινδύνων και τη διατήρησή τους σε χαμηλά και αποδεκτά επίπεδα».

Οι τεχνικές του Process Safety Management είναι πολυάριθμες – από τον έλεγχο της διαδικασίας και την επιλογή της τακτικής μέσω της ταυτοποίησης κινδύνου, της αξιολόγησης των συνεπειών, της αξιολόγησης κινδύνου, της μελέτης ALARP, του ελέγχου απόκρισης δράσης πριν από την έναρξη λειτουργίας, έως την επιθεώρηση και τον έλεγχο κατά τη λειτουργία. Ο κύριος στόχος του PSM είναι η ανάπτυξη βιομηχανικών συστημάτων και διαδικασιών για την πρόληψη ανεπιθύμητων ελευθερώσεων, οι οποίες μπορεί να αναφλέξουν και να προκαλέσουν τοξικές επιπτώσεις, τοπικές πυρκαγιές ή εκρήξεις στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις, που επηρεάζουν τις γειτονικές κοινότητες.

Το σύστημα του Process Safety Management απαρτίζεται από τα παρακάτω στοιχεία:
• Πληροφορίες σχετικά με την ασφάλεια των διαδικασιών
• Ανάλυση Κινδύνου των Διαδικασιών
• Λειτουργικές διαδικασίες
• Εκπαίδευση
• Εργολάβοι
• Μηχανική – μηχανολογική ακεραιότητα
• Εργασίες εν θερμώ
• Διαχείριση των αλλαγών
• Διερεύνηση των περιστατικών
• Έλεγχοι συμμόρφωσης

Όλα αυτά τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν είναι αλληλένδετα και αλληλεξαρτώμενα. Είναι μάλιστα απαραίτητα για να συμπληρώσουν ολόκληρη την εικόνα του Process Safety Management.
Ο Γεώργιος Μουζάκης, Προϊστάμενος Τμήματος Βιομηχανικών Δραστηριοτήτων & Ειδικών Έργων της ΔΙΠΑ/ΥΠΕΝ και Εθνικός εκπρόσωπος για την εφαρμογή της Οδηγίας Seveso εύλογα επισήμανε ότι: «για να διασφαλιστεί υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος, χρειάζεται να αναληφθούν προληπτικές δράσεις για ορισμένα έργα τα οποία λόγω της ευπάθειάς τους σε φυσικές και τεχνολογικές καταστροφές, όπως πλημμύρες, άνοδος του επιπέδου της θάλασσας, σεισμοί, κατολισθήσεις, πυρκαγιές και εκρήξεις, είναι πιθανόν να έχουν σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Για τέτοιου είδους έργα, είναι σημαντικό να εξετάζεται η ευπάθειά τους (έκθεση και προσαρμοστικότητα) σε σοβαρά ατυχήματα και/ή καταστροφές, ο κίνδυνος εμφάνισής των και οι συνέπειες όσον αφορά στην πιθανότητα σοβαρών δυσμενών επιπτώσεων στο περιβάλλον (ατμόσφαιρα, έδαφος, υπόγεια και επιφανειακά νερά)».

Ο κ. Μουζάκης συνεχίζει, δίνοντας ορισμένες σημαντικές πληροφορίες για το ισχύον νομικό πλαίσιο πιο συγκεκριμένα: «στη κατεύθυνση αυτή εστιάζει η υπάρχουσα νομοθεσία ΚΥΑ 1915/26-01-2018 (ΦΕΚ 304Β/02-02-2018), που μέσα από την αξιολόγηση των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ), ελέγχονται ενδεικτικά:
• Σε βιομηχανική εγκατάσταση, αεροδρόμιο ή λιμάνι όπου λαμβάνει χώρα αποθήκευση χημικών ουσιών, εξετάζεται η πιθανή περιβαλλοντική επίδραση σε Έδαφος, Αέρα, Υδάτινους αποδέκτες π.χ οικολογικές επιπτώσεις (π.χ. σε προστατευόμενα είδη, στην ορνιθοπανίδα) λόγω διαρροής πετρελαιοειδούς από ατύχημα.
• Σε έργο ή δραστηριότητα όπου λαμβάνει χώρα μεταφορά επικίνδυνων (τοξικών, εύφλεκτων, εκρηκτικών) ουσιών οδικώς, ή σιδηροδρομικώς ή μέσω αγωγών, πλησίον ευαίσθητου αποδέκτη (π.χ. αρχαιολογικού χώρου, πολιτιστικού μνημείου, περιοχής Natura), εξετάζεται η πιθανή περιβαλλοντική επίδραση από ατύχημα».

Ζωτικές πληροφορίες σχετικά με το Process Safety Management
Οι πληροφορίες σχετικά με το Process Safety μπορεί να θεωρηθούν ως το βασικότερο στοιχείο ενός συστήματος Process Safety Management, καθώς θέτουν στον προσκήνιο όλα τα δεδομένα από την άποψη εξοπλισμού όσο και από την άποψη της διαδικασίας. Οι πληροφορίες του Process Safety σχετίζονται με τους κινδύνους από τις ιδιαίτερα επικίνδυνες χημικές ουσίες, που χρησιμοποιούνται ή παράγονται από τη διαδικασία, με την τεχνολογία που ενσωματώνεται στη διαδικασία και με τον εξοπλισμό της διαδικασίας.

Οι πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους από τις ιδιαίτερα επικίνδυνες χημικές ουσίες έχουν να κάνουν με τους παρακάτω παράγοντες:
• Την τοξικότητα
• Τα επιτρεπτά όρια έκθεσης
• Τα φυσικά δεδομένα
• Τα δεδομένα αντιδραστικότητας
• Τα δεδομένα διαβρωτικότητας
• Δεδομένα που αφορούν θερμική και χημική σταθερότητα
• Επικίνδυνα αποτελέσματα πιθανής ακούσιας ανάμειξης διαφορετικών υλικών που θα μπορούσαν να προβλεφθούν.
Οι πληροφορίες που αφορούν την τεχνολογία που ενσωματώνεται στη διαδικασία πρέπει να είναι σχετικές με τα ακόλουθα τουλάχιστον:
• Ένα διάγραμμα ροής ή ένα απλοποιημένο διάγραμμα ροής της διαδικασίας
• Τη χημεία που εφαρμόζεται στη διεργασία και τις σχετικές της ιδιότητες
• Το μέγιστο προβλεπόμενο απόθεμα
• Τα ανώτερα και κατώτερα όρια ασφάλειας για παράγοντες όπως η θερμοκρασία, η πίεση, οι ροές κ.λπ.
• Αξιολόγηση των συνεπειών πιθανών παρεκκλίσεων, που να συμπεριλαμβάνουν εκείνες που επηρεάζουν την Ασφάλεια και την Υγεία των Εργαζομένων

Case Study: ΕΔΑ Αττικής
O Γιώργος Τσιγαρίδης, Διευθυντής Δραστηριοτήτων Λειτουργίας Δικτύου, της Εταιρείας Διανομής Αερίου Αττικής (ΕΔΑ Αττικής) αναφέρθηκε στην πρόληψη διαρροών στο δίκτυο φυσικού αερίου συγκεκριμένα: «η Εταιρεία Διανομής Αερίου Αττικής (ΕΔΑ Αττικής) λειτουργεί ως ο Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής Φυσικού Αερίου στην Αττική, με κύρια δραστηριότητα τη διαχείριση, λειτουργία, συντήρηση και ανάπτυξη του δικτύου διανομής φυσικού αερίου μέσης και χαμηλής πίεσης στην Αττική, καθώς και τη σύνδεση των τελικών καταναλωτών στο δίκτυο με τρόπο ασφαλή και αξιόπιστο. Στο μεγαλύτερο εύρος του, το δίκτυο της εταιρείας αποτελείται από αγωγούς πολυαιθυλενίου, αλλά και χαλύβδινους αγωγούς διαφορετικών διαστάσεων».

Με γνώμονα την ασφάλεια του δικτύου, ο μεγαλύτερος αριθμός των παροχευτευτικών αγωγών έχει εξοπλιστεί με βαλβίδες διακοπής ροής φυσικού αερίου, οι οποίες ασφαλίζουν και ουσιαστικά απαγορεύουν τη ροή αερίου στην περίπτωση ακατάσχετης διαρροής.

«Στο δίκτυο της Μέσης Πίεσης, παράλληλα με τους υπόγειους αγωγούς, υπάρχουν τοποθετημένα τηλεφωνικά καλώδια για περιπτώσεις που οι αγωγοί υποστούν χτύπημα. Η αιφνίδια διακοπή της λειτουργίας τους ενεργοποιεί άμεσα και αυτομάτως σήμα συναγερμού στο σύστημα SCADA (Σύστημα Τηλεποπτείας και Τηλεχειρισμού δικτύου Μέσης Πίεσης), που η ΕΔΑ Αττικής λειτουργεί. Πιο συγκεκριμένα, η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος SCADA εξαρτάται από την ύπαρξη ηλεκτροδότησης τους εγκατεστημένους σταθμούς διανομής εξυπηρετώντας τις ανάγκες απομακρυσμένου ελέγχου και τηλεχειρισμού του δικτύου Μέσης Πίεσης σε 24ωρη βάση», σημειώνει ο κ Τσιγαρίδης.

Το Process Safety επικεντρώνεται στην πρόληψη των πυρκαγιών, των εκρήξεων και των τυχαίων χημικών απελευθερώσεων. Η Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία από την άλλη καλύπτει πρωτίστως τη διαχείριση της προσωπικής ασφάλειας. Τα καλά αναπτυγμένα συστήματα διαχείρισης της Υγείας και της Ασφάλειας βέβαια, ασχολούνται και με θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια της διαδικασίας. Ο κ. Τσιγαρίδης τονίζει ότι: «στην ΕΔΑ Αττικής βασικός μας στόχος είναι οι μηδενικές διαρροές στα δίκτυα διανομής φυσικού αερίου. Η εταιρεία διαχρονικά εκτελεί την αποστολή της, βάσει σύγχρονων και αυστηρών προδιαγραφών κατασκευής και λειτουργίας, διαθέτοντας έμπειρο και υψηλής εξειδίκευσης ανθρώπινο δυναμικό στον οργανισμό της.

Αξιοποιώντας την άρτια οργάνωση και ετοιμότητά της, η εταιρεία προβαίνει διαρκώς στη βελτιστοποίηση των λειτουργιών της, υιοθετώντας καινοτόμα συστήματα και επενδύοντας αδιάλειπτα στον εκσυγχρονισμό των δικτύων της. Συνεχίζοντας, γίνεται κατανοητό ότι η ακούσια απελευθέρωση ουσιών, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στην εγκατάσταση και στους εργαζόμενους, αλλά και στο περιβάλλον».

Motor Oil Hellas: Επενδύει στις νέες τεχνολογίες για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία
Η Motor Oil Hellas προχώρησε στην πλήρη εναρμόνιση με τις νέες Περιβαλλοντικές Πολιτικές Βιωσιμότητας και Ανάπτυξης, αυτοματοποιώντας και ψηφιοποιώντας τις διαδικασίες Υγείας & Ασφάλειας του διυλιστηρίου. Σε αυτό το πλαίσιο, έχει μπει σε εφαρμογή η σύγχρονη διαδικασία Άδειας Εργασίας η οποία παρέχει στο εξουσιοδοτημένο προσωπικό τη δυνατότητα να εκτελεί κάθε δραστηριότητα ψηφιακά. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ασφάλεια και αξιοπιστία των απαιτούμενων ενεργειών. Για την υλοποίηση του έργου αξιοποιήθηκε μια κορυφαία πλατφόρμα ψηφιακών εφαρμογών που παραδόθηκε σύντομα, μαζί με την ανάλυση και ανάπτυξή της.

Με αυτό το μετασχηματιστικό έργο επιτυγχάνονται τα εξής:
• Οι διαδικασίες γίνονται ασφαλέστερες με την ενεργό συμμετοχή του εργατικού δυναμικού, έτσι ώστε να εντοπίζονται συμβάντα, πριν οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι επηρεάσουν την ασφάλεια, μέσω της συνεχούς ανάλυσης των δεδομένων λειτουργίας και της παροχής σχετικών πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο.
• Γίνεται πιο αποτελεσματική και αποδοτική διαχείριση του EHS (Environmental Health and Safety) ενσωματώνοντας τη διαχείριση κινδύνου στις καθημερινές λειτουργίες.
• Διασφαλίζεται η επιχειρησιακή συνέχεια μέσω της προστασίας της ακεραιότητας των περιουσιακών στοιχείων και της βελτιστοποίησης της παραγωγής.

Πρωταρχικό μέλημα της Motor Oil Hellas είναι να αξιοποιήσει την τεχνολογία, εφαρμόζοντας λύσεις που εκπληρώνουν τις δεσμεύσεις για την Υγεία και την Ασφάλεια. Αυτή η νέα πλατφόρμα αποτελεί σημαντικό ορόσημο της στρατηγικής της εταιρείας προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Οι πληροφορίες που αφορούν τον εξοπλισμό της διαδικασίας πρέπει να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:
• Τα υλικά κατασκευής
• Τα σχέδια που αφορούν τις σωληνώσεις και τα όργανα
• Την ηλεκτρική κατάταξη
• Το σχεδιασμό του συστήματος ανακούφισης
• Το σχεδιασμό του συστήματος εξαερισμού
• Τους κανονισμούς και τα πρότυπα που ακολουθήθηκαν κατά το σχεδιασμό
• Τα υλικά και τα ενεργειακά ισοζύγια
• Τα συστήματα ασφαλείας (π.χ. συστήματα κλειδώματος, ανίχνευσης ή καταστολής).

Όταν χρησιμοποιούνται σωστά, τα στοιχεία αυτά σε ένα σύστημα Process Safety Management θα πρέπει να είναι σε θέση να αποτρέψουν πιθανές πυρκαγιές, εκρήξεις, απελευθέρωση επικίνδυνων χημικών ουσιών που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κίνδυνο για τους εργαζομένους ή το ευρύ κοινό.

Οι εταιρείες θα πρέπει να επικεντρώνονται σε κάθε ένα από τα παραπάνω στοιχεία, τόσο συνολικά όσο και σε συνδυασμό με υπόλοιπα, καθώς το καθένα από αυτά είτε επιδρούν σε άλλα στοιχεία είτε απαιτούν την ολοκλήρωση άλλων στοιχείων προκειμένου να αξιοποιηθεί η πληροφορία. Το Process Safety Management απαιτεί μεγάλη αλληλεξάρτηση μεταξύ των στοιχείων και η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο σχετίζονται και συνεργάζονται είναι κρίσιμη. Με απλούστερους όρους, πρόκειται για μια διαδικασία που παίρνει τη μορφή μιας δραστηριότητας ή ενός συνδυασμού γεγονότων που οδηγούν σε ένα αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, η διαχείριση της ασφάλειας της διαδικασίας είναι η ικανότητα κατανόησης του τρόπου με τον οποίο κάθε φάση ή γεγονός μπορεί να επηρεάσει άλλες φάσεις, προκειμένου να μετριαστεί ο δυνητικός κίνδυνος. Έτσι, η διαχείριση της ασφάλειας της διαδικασίας είναι η ικανότητα κατανόησης του τρόπου με τον οποίο κάθε φάση ή γεγονός μπορεί να επηρεάσει άλλες φάσεις, προκειμένου να μετριαστεί ο δυνητικός κίνδυνος.