Υπό το πρίσμα των σαρωτικών αλλαγών στο καταναλωτικό τοπίο, οι βιομηχανίες τροφίμων επενδύουν συστηματικά σε Ε&Α και προσαρμόζουν την παραγωγή τους στις σύγχρονες ανάγκες των καταναλωτικών συνηθειών.

Η ρήση «ο πελάτης έχει πάντα δίκιο» ποτέ δεν ήταν τόσο επίκαιρη όσο στο σημερινό καταναλωτοκεντρικό τοπίο. Η εμπειρία του πελάτη συνεχίζει να είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από την επιχειρηματική καινοτομία και οι βιομηχανίες σε όλους τους τομείς χτίζουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις διαρκώς μεταβαλλόμενες προσδοκίες του σύγχρονου καταναλωτή.
Στελέχη της βιομηχανίας τροφίμων που μίλησαν στο Manufacturing, μεταφέρουν την εμπειρία τους καθώς οι διαταραχές που προκαλούνται από τους καταναλωτές δημιουργούν κλυδωνισμούς στις προσπάθειες σταθερής ανάπτυξης του κλάδου και φέρνουν στην επιφάνεια νέες καταναλωτικές τάσεις.
Ακολουθούν οι κορυφαίες καταναλωτικές τάσεις και πώς απαντά η βιομηχανία στο μεταβαλλόμενο αυτό τοπίο.

1. Η κλιματική κρίση στρέφει τους καταναλωτές στην αναγεννητική γεωργία
Σύμφωνα με την έρευνα του FMCG Gurus, οι καταναλωτές συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στις αλυσίδες παραγωγής τροφίμων, κατανοώντας την αλληλένδετη φύση αυτού του ζητήματος, όπου η γεωργία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κλιματική αλλαγή. Οι ελλείψεις σε τρόφιμα και η εκρηκτική άνοδος των τιμών οφείλεται εν μέρει και στην υπερθέρμανση του πλανήτη και στα ακραία καιρικά φαινόμενα που απαιτούν από όλους τους παραγωγούς, ανεξαρτήτως μεγέθους, να υιοθετήσουν ευφυείς και φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές που προστατεύουν τη βιοποικιλότητα και τους φυσικούς πόρους. Δεν είναι μόνο μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες που ελέγχονται από τους καταναλωτές, αλλά και οι μικροί και τοπικοί παραγωγοί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αναγεννητική γεωργία είναι μια καλή πρακτική στο παραπάνω σύνθετο ζήτημα. Ο όρος αναφέρεται στη γεωργική στρατηγική που χρησιμοποιεί τη φύση ως οδηγό, καθώς εστιάζει στην υγεία του εδάφους. Όταν το έδαφος είναι υγιές, παράγει περισσότερα τρόφιμα και θρεπτικά συστατικά, αποθηκεύει περισσότερο άνθρακα και αυξάνει τη βιοποικιλότητα – την ποικιλία των ειδών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα κουταλάκι του γλυκού με χώμα περιέχει έως και 6 δισ. μικροοργανισμούς. Το έδαφος είναι επίσης βιότοπος για είδη συμπεριλαμβανομένων των εντόμων και των μυκητών. Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει ότι 8 στους 10 καταναλωτές θα εμπιστεύονταν περισσότερο μια εταιρεία αν χρησιμοποιούσε αναγεννητική γεωργία ενώ το 72% δηλώνει ότι θα την εμπιστεύονταν περισσότερο επειδή αυτό είναι καλύτερο για τον πλανήτη.

Η βιομηχανία απαντάει: Πρόσφατα, η εταιρεία ΜΠΑΡΜΠΑ ΣΤΑΘΗΣ σε συνεργασία με τον οργανισμό Νέα Γεωργία Νέα Γενιά σχεδίασαν και υλοποίησαν ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα κατάρτισης, το οποίο απευθύνεται στα στελέχη της Γεωπονικής Διεύθυνσης της εταιρείας. Στο πλαίσιο του προγράμματος, ο οργανισμός Νέα Γεωργία Νέα Γενιά παρείχε στα στελέχη της ΜΠΑΡΜΠΑ ΣΤΑΘΗΣ σειρά πρακτικών εκπαιδεύσεων με θέμα την ευφυή και αναγεννητική γεωργία, καθώς και βιωματική επίδειξη σε πειραματικό αγρό. Οι συμμετέχοντες, είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τα πιο σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα που αξιοποιούνται στη γεωργία, ενώ στη συνέχεια ακολούθησε εκπαιδευτική επίσκεψη στις εγκαταστάσεις του Κέντρου Ικανοτήτων Ευφυούς Γεωργίας SMART-AGRO HUB. Οι εκπαιδεύσεις πραγματοποιήθηκαν από τις 29 Νοεμβρίου 2023 μέχρι και τις 5 Δεκεμβρίου 2023, στην Αλίαρτο Βοιωτίας και στη Θεσσαλονίκη.

2. Απαίτηση για μεγαλύτερη ποικιλία στα plant based προϊόντα
Με μια αυξανόμενη καταναλωτική βάση που αναζητά επιλογές φυτικών τροφίμων, έχει αυξηθεί η ζήτηση για μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων φυτικής προέλευσης. Όταν ρωτήθηκαν, στο πλαίσιο έρευνας, αν ακολουθούν κάποιες αρχές διατροφής, σχεδόν το 50% των καταναλωτών απάντησαν ότι το έκαναν, ενώ το 26% των καταναλωτών είπε ότι είναι flexitarian ή μειώνει το κρέας, το 17% χορτοφάγοι και το 6% βίγκαν. Αυτές οι απαιτήσεις για μεγαλύτερη ποικιλία καλύπτουν πολλές κατηγορίες και περιπτώσεις, με τις μεγαλύτερες να είναι οι εναλλακτικές λύσεις γάλακτος και κρέατος. Σε αυτές τις κατηγορίες και περιπτώσεις, ένας αξιοσημείωτος αριθμός καταναλωτών δήλωσε ότι ενδιαφέρεται να δει περισσότερες φυτικές επιλογές στο ράφι, που να περιλαμβάνονται καθημερινές σάλτσες και έτοιμα γεύματα μέχρι σοκολάτα και επιδόρπια με πιο απολαυστική γεύση.

Η απάντηση της Βιομηχανίας: Η κυρία Ξένια Γιαννώρου, NPD/R&D Coordinator στη ΔΩΔΩΝΗ λέει πως η χρήση αγνών και φυσικών συστατικών αποτελεί προτεραιότητα, καθώς οι καταναλωτές αναζητούν προϊόντα που περιέχουν φυσικά συστατικά χωρίς χημικές προσθήκες. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης της εταιρείας μας έχει επικεντρωθεί σε αρκετές νέες καταναλωτικές τάσεις που αναδύονται στην αγορά. Ένας σημαντικός τομέας είναι η ανάπτυξη plant based προϊόντων, που απευθύνονται σε αυξανόμενη ζήτηση τους. Εστιάζουμε στη βιωσιμότητα της παραγωγής και στον περιβαλλοντικό της αντίκτυπο. Η χρήση νέων τεχνολογιών, όπως η μείωση των εκπομπών CO2 κατά την παραγωγή, η ανακύκλωση υλικών, και η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, έχει καίριο ρόλο στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των προϊόντων μας. Τα νέα υλικά και η τεχνολογία παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της βιωσιμότητας των προϊόντων μας».

3. Υγιεινή διατροφή και ευεξία
Οι εταιρείες τροφίμων εστιάζουν τώρα στην καινοτομία προϊόντων και έχουν δημιουργήσει με επιτυχία διάφορες υγιεινές εναλλακτικές λύσεις σε δημοφιλή προϊόντα που περιέχουν λιγότερα ή καθόλου συντηρητικά, χωρίς ζάχαρη, χωρίς κορεσμένα λίπη, χωρίς τεχνητά χρώματα και χωρίς ΓΤΟ και γλουτένη. Η ζήτηση σε υγιεινά τρόφιμα που περιέχουν προβιοτικά, κολλαγόνο και πρωτεΐνες έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι τρεις οδηγοί αυτής της τάσης περιλαμβάνουν:
• Οι καταναλωτές είναι περισσότερο ενημερωμένοι για τα οφέλη των πιο υγιεινών επιλογών τροφίμων και ποτών που υποστηρίζουν ένα ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα.
• Οι εταιρείες δημιουργούν πλέον υγιεινές επιλογές για δημοφιλή προϊόντα διατροφής.

Οι βιομηχανίες απαντούν: Η βιομηχανία ζυμαρικών ΗΛΙΟΣ ανέπτυξε ζυμαρικά Ολικής Άλεσης με Χαρούπι και Δίκταμο που υπόσχεται μια πιο ισορροπημένη διατροφή σε ένα παραδοσιακό προϊόν. Το συγκεκριμένο προϊόν που έλαβε το silver βραβείο στα Healthy Food & Beverage 2024, παράγεται από 100% σιμιγδάλι σκληρού σίτου ολικής άλεσης, και είναι εμπλουτισμένο με ελληνικό Χαρούπι και ελληνικό Δίκταμο από την Κρήτη.
Στον τομέα της Έρευνας και της Ανάπτυξης πρωτοπορεί και μια ακόμη ελληνική βιομηχανία που δραστηριοποιείται σε έναν παραδοσιακό κλάδο. Ο λόγος για την ΚΥΚΝΟΣ, που παρήγαγε ένα νέο προϊόν Κέτσαπ, χωρίς προσθήκη ζάχαρης, μόνο με φυσικά σάκχαρα από χυμούς φρούτων. Πρόκειται για ένα προϊόν χωρίς συντηρητικά και γλουτένη, το οποίο κυκλοφορεί σε τρεις διαφορετικές και συσκευασίες.

4. Τα έτοιμα γεύματα στο απόγειο
Είναι λίγο έως πολύ γνωστό ότι η αγορά των έτοιμων γευμάτων έχει δει σημαντική ανάπτυξη και μεταμόρφωση τα τελευταία χρόνια, λόγω της αλλαγής του τρόπου ζωής των καταναλωτών, της αυξημένης αστικοποίησης, και της αυξανόμενη ζήτησης για ευκολία. Τα έτοιμα γεύματα, είναι τρόφιμα που έχουν μαγειρευτεί και συσκευαστεί πλήρως και απαιτούν λίγη έως καθόλου προετοιμασία πριν από την κατανάλωση. Η συγκεκριμένη αγορά αναμένεται να αυξηθεί με CAGR 10,98% για να φτάσει τα 188,0 δισεκατομμύρια USD έως το 2030. Η αγορά είναι η βιομηχανία που παρασκευάζει και πουλά πλήρως μαγειρεμένα, έτοιμα προς κατανάλωση γεύματα. Αυτά τα γεύματα έχουν σχεδιαστεί για να είναι βολικά και να εξοικονομούν χρόνο για καταναλωτές που έχουν πολυάσχολη ζωή ή έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε εγκαταστάσεις μαγειρέματος.

Η βιομηχανία απαντάει: Σε πρόσφατη ξενάγηση στο εργοστάσιο ο κ. Γιώργος Κωστιάνης, Ceo της Paliria, χαρακτήρισε την κατηγορία των έτοιμων γευμάτων ψυγείου ως το «ανερχόμενο αστέρι» της εταιρείας. H νέα σειρά ON YOUR SIDE, περιλαμβάνει 4 διατροφικά ισορροπημένα γεύματα με βάση τα όσπρια και την κινόα, με υψηλή θρεπτική αξία. Τα προϊόντα της σειράς βραβεύθηκαν πρόσφατα και στα Healthy Food & Beverage Awards 2024, αποτελούν πηγή πρωτεϊνών και φυτικών ινών, είναι vegan, με χαμηλά κορεσμένα λιπαρά και χωρίς συντηρητικά. Επιπλέον, συσκευάζονται σε ατομικά πιατάκια και περιλαμβάνουν ξύλινο πιρουνάκι, προσφέροντας ευκολία στη χρήση και εξασφαλίζοντας άνεση στην on the go κατανάλωση.

5. Κάθετη καλλιέργεια και η ανάγκη για εναλλακτικές πρωτεΐνες
Η κατακόρυφη καλλιέργεια (vertical farming), συνήθως σε ελεγχόμενο περιβάλλον, δεν απαιτεί φυτοφάρμακα και χρησιμοποιεί σημαντικά λιγότερο χώρο και νερό από την παραδοσιακή γεωργία. Αν και πρόκειται να αναπτυχθεί 25% ετησίως την επόμενη δεκαετία, αυτό το τμήμα μπορεί να περιοριστεί σε καλλιέργειες υψηλής αξίας, όπως τα μικροφύκη, τα φυλλώδη χόρτα και οι φράουλες. Από την άλλη πλευρά, τα εναλλακτικά γάλατα, όπως η σόγια, το αμύγδαλο και το ρύζι, αποτελούν ένα άλλο τμήμα καλλιέργειας. Η Morgan Stanley εκτιμά ότι, μαζί, το plant based κρέας και το γάλα φυτικής προέλευσης θα μπορούσαν να αξίζουν περισσότερα από 80 δισ. δολάρια μέχρι το 2030.

Η απάντηση της βιομηχανίας: Πρόσφατα, ο Βασίλης Στενός, CEO, Solmeyea, μιας εταιρείας που ασχολείται με την καλλιέργεια μικροφυκών, ανακοίνωσε την έναρξη των συζητήσεων, τονίζοντας την προσδοκία του ότι θα καταλήξει σε μια νέα εμβληματική συνεργασία με την Δέλτα. Ξεκινώντας από τις πιλοτικές εγκαταστάσεις του ΕΚΕΦΕ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. ν. Πρόσφατα ο Hippolyte Vaslin, Upstream manager επισήμανε στο Manufacturing σε σχετικό ρεπορτάζ «Όσον αφορά λοιπόν το γάλα από μικροφύκη, εμείς καλλιεργούμε και αποξηραίνουμε μια λευκή, άγευστη και άοσμη λευκή βιομάζα, την οποία οι μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν για να παράγουν ένα vegan γάλα».

Το μέλλον της Ε&Α στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών
Η Έρευνα και Ανάπτυξη στον κλάδο των τροφίμων και ποτών μπορεί να περιλαμβάνει την ανακάλυψη νέων συστατικών, την εύρεση τρόπων για πιο αποτελεσματική συσκευασία υπαρχόντων προϊόντων ή την ανάπτυξη εντελώς νέων προϊόντων. Το μέλλον της Ε&Α στη βιομηχανία τροφίμων φαίνεται να είναι το μέλλον της καινοτομίας, της βιωσιμότητας και της αποτελεσματικότητας. Καθώς η ανάγκη για πιο υγιεινά, πιο θρεπτικά τρόφιμα συνεχίζει να αυξάνεται, το ίδιο θα μεγαλώνει και η έμφαση στην έρευνα και την ανάπτυξη για τη δημιουργία προϊόντων που καλύπτουν αυτές τις ανάγκες. Εν κατακλείδι, με την αυξημένη ψηφιοποίηση των διαδικασιών, οι επιχειρήσεις είναι σε θέση να παρακολουθούν την παραγωγή από τον σπόρο στο πιάτο, διασφαλίζοντας ότι οι πελάτες τους λαμβάνουν μόνο την καλύτερη ποιότητα προϊόντος ανά πάσα στιγμή. Όλες αυτές οι εξελίξεις στην Ε&Α δείχνουν την προσδοκία για ένα μέλλον όπου οι εταιρείες τροφίμων θα συνεχίσουν να προσφέρουν ανώτερα προϊόντα με λιγότερους πόρους από ποτέ.