H Μαρία Ρόκα, Ανώτερη Διευθύντρια της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας i4ms, μας μεταφέρει τους τρόπους με τους οποίους οι καλλιτεχνικές πρακτικές όταν συνδυαστούν με τη βιομηχανική παραγωγή επιφέρουν την επιζητούμενη καινοτομία, συμβάλλοντας έτσι στη δόμηση του εργοστασίου του μέλλοντος.

Μπορείτε να μας παρουσιάσετε με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία ICT Innovation for Manufacturing SMEs (I4MS) για νεοσύστατες και μεσαίου μεγέθους εταιρείες; Πόσο σημαντικό είναι για το μέλλον της βιομηχανικής παραγωγής;

Το I4MS είναι μία από τις βασικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διαμόρφωση του πανευρωπαϊκού δικτύου ψηφιακών Κέντρων Καινοτομίας. Ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2013, και ο κύριος στόχος της πρωτοβουλίας ICT Innovation for Manufacturing SMEs (I4MS) είναι η υποστήριξη της ψηφιοποίησης των μεταποιητικών βιομηχανιών στην Ευρώπη. Για το σκοπό αυτό, μεταξύ 2013 και 2019 η πρωτοβουλία υποστήριξε τη δημιουργία (Φάση 1), την επέκταση (Φάση 2) και την ενίσχυση (Φάση 3) του οικοσυστήματος του δικτύου I4MS. Η Φάση 4, που ξεκίνησε το 2020, στοχεύει στην εδραίωση της πρωτοβουλίας I4MS και στην επιτάχυνση της πρόσληψης ψηφιακών τεχνολογιών στις παραγωγικές διαδικασίες σε όλη την Ευρώπη, επεκτείνοντας έτσι τον ψηφιακό μετασχηματιστικό αντίκτυπο στις εταιρείες, καθώς και στις περιοχές και στους τομείς που υστερούν και υποστηρίζοντας την εξατομικευμένη και οικονομικά αποδοτική παραγωγή μικρής κλίμακας για ασφαλείς ψηφιακές τεχνολογίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη Φάση 4, θα διανεμηθούν 35 εκατ. ευρώ μεταξύ μικρών ή μεσαίων επιχειρήσεων για τον πειραματισμό με διαφορετικές τεχνολογίες και για την ενθάρρυνση της πρόσβαση σε τεχνολογίες και επιχειρηματικές υπηρεσίες με σκοπό τη βελτίωση των καινοτομικών ικανοτήτων του εργατικού δυναμικού, καθώς και τη βελτίωση των παραγόμενων διαδικασιών, προϊόντων και υπηρεσιών.

Σε ποιους τομείς της τεχνολογίας επικεντρώνονται οι πρωτοβουλίες σας και σε ποιους κλάδους εφαρμόζονται;

Οι τεχνολογικοί τομείς που καλύπτονται από το I4MS είναι:
• Έξυπνη μοντελοποίηση, προσομοίωση και βελτιστοποίηση για ψηφιακά δίδυμα, σε συνδυασμό με υπολογιστές υψηλής απόδοσης και ανάλυση δεδομένων.
• Εξοπλισμός με βάση το λέιζερ στην προηγμένη και πρόσθετη κατασκευή.
• Καινοτόμος χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη μεταποίηση.
• Γνωστικά αυτόνομα συστήματα και τεχνολογίες αλληλεπίδρασης ανθρώπου-ρομπότ.
Η υποστήριξη και η παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων εκτελούνται μέσα από διαφορετικά έργα που είναι αυτά που επιτρέπουν τη δοκιμή καινοτόμων ψηφιακών τεχνολογιών, τη χρηματοδότηση, την τεχνολογική και την επιχειρηματική υποστήριξη από κορυφαία ερευνητικά κέντρα στην Ευρώπη.

Όσον αφορά τους κλάδους εφαρμογής, το I4MS δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένους τομείς, ενώ οι προσπάθειες εφαρμογής του τελευταίου σταδίου της φάσης 2 και της φάσης 3 κάλυψαν διαφορετικούς βιομηχανικούς κλάδους, όπως μεταξύ άλλων την κατασκευή μηχανημάτων και εξοπλισμού, την αυτοκινητοβιομηχανία, την αεροδιαστημική και την ενέργεια. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι μέσα από μια πληθώρα διαφορετικών έργων που λαμβάνουν χώρα κάτω από την ομπρέλα του I4M, γίνεται προσπάθεια να προσεγγιστούν και άλλοι τομείς που δυσκολεύονται ή υστερούν στην υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών, όπως ο τομέας των κατασκευών, τα βασικά μέταλλα και τα μεταλλικά προϊόντα, η κλωστοϋφαντουργία, οι μεταφορές.

Ποιες προκλήσεις και οφέλη αντιμετωπίζουν οι βιομηχανίες στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών;

Τα πλεονεκτήματα της υιοθέτησης προηγμένων τεχνολογιών στη βιομηχανική παραγωγή είναι τεράστια και πολυεπίπεδη. Μερικά παραδείγματα αφορούν τους μικρότερους χρόνους στην παραγωγική διαδικασία, αντικαθιστώντας χειροκίνητα καροτσάκια με AGV (Αυτοματοποιημένους Οδηγούς) ή μειώνοντας το κόστος παραγωγής κατά 50% χάρη στη χρήση υλικών τρισδιάστατης εκτύπωσης για τη δημιουργία νέων εξαρτημάτων. Επιπλέον, η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών αυξάνει την ασφάλεια στο χώρο εργασίας με την εισαγωγή αισθητήρων και συστημάτων παρακολούθησης, ενώ χρησιμοποιώντας μονάδες και συστήματα συλλογής δεδομένων επιτυγχάνεται η δημιουργία αναλύσεων ενεργειακής απόδοσης. Στο I4MS έχουμε περισσότερα από 300 παραδείγματα για το πώς μπορούν να εφαρμοστούν οι ψηφιακές καινοτομίες στις καθημερινές επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, παρατηρήσαμε ενδελεχώς ότι τα εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα για την παροχή κινήτρων και για την υιοθέτηση προηγμένων τεχνολογιών στη βιομηχανική παραγωγή έδωσαν μεγάλη έμφαση στις τεχνολογικές πτυχές και δεν δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στις δυνατότητες αλλά και στην επιθυμία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων να αλλάξουν ψηφιακά. Πέραν αυτού, υπάρχουν προκλήσεις που περιορίζουν την προσέγγιση του I4MS που θέτει την καινοτομία ως κινητήρια δύναμη στον τομέα της μεταποίησης – ιδιαίτερα σε περιφέρειες, και σε τομείς και εταιρείες που δεν βρίσκονται στην πρώτη θέση.

Εντοπίσαμε 4 βασικές προκλήσεις και εργαζόμαστε για την αντιμετώπισή τους:

1. Έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με την σημασία και τα πραγματικά οφέλη του ψηφιακού μετασχηματισμού. Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, το I4MS τρέχει διαφορετικές καμπάνιες ευαισθητοποίησης και οργανώνει εργαστήρια για να αυξήσει το ενδιαφέρον των ΜΜΕ για τις ψηφιακές τεχνολογίες και για να αυξήσει τη συμμετοχή τους σε open call τόσο του I4MS όσο και άλλων φορέων. Επίσης, δημιουργήσαμε μια διαδικτυακή κοινότητα με περισσότερα από 1.500 μέλη, όπου διαφορετικοί εμπειρογνώμονες προσφέρουν τις απόψεις τους σχετικά με τις τάσεις στο Industry 4.0 και τη χρήση τεχνολογιών που προωθούνται από το I4MS.

2. Η κυβερνοασφάλεια αποτελεί μια αυξανόμενη ανησυχία στον τομέα της μεταποίησης.

3. Ελλείψεις δεξιοτήτων και ειδικοτήτων σχετικές με τις ανάγκες της βιομηχανίας στην Ευρώπη αλλά και του εργατικού δυναμικού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Έτσι, το I4MS δημιούργησε έναν κατάλογο κατάρτισης και λειτουργεί σε συνεργασία με μια ομάδα εργασίας μαζί με εμπειρογνώμονες σε ολόκληρη την Ευρώπη για την ανάλυση των τρέχουσων αναγκών και τη σύνταξη συστάσεων αλλά και πολιτικών που θα κοινοποιηθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις δημόσιες αρχές που εμπλέκονται στο έργο.

4. Το τέταρτο στοιχείο που εμποδίζει τις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό είναι το λεγόμενο «επενδυτικό άγχος». Η εφαρμογή νέων τεχνολογιών σε μεταποιητικούς τομείς απαιτεί συχνά υψηλό επίπεδο προσαρμογής και οι εταιρείες βρίσκουν πρόσθετες δυσκολίες να προσελκύσουν εξωτερικούς πόρους για να σχεδιάσουν τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές μετασχηματισμού τους. Αναντίρρητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι ένα συνεχές ταξίδι, επομένως η πρόσβαση ή οι πληροφορίες σχετικά με τα διαθέσιμα κονδύλια αλλά και τα μέσα χρηματοδότησης είναι καθοριστικής σημασίας.

Μπορείτε να μας παρουσιάσετε κάποια σημαντικά έργα (success stories) που έχετε ολοκληρώσει πρόσφατα;

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα εταιρειών που έχουν πραγματοποιήσει επιτυχημένες εφαρμογές, κατά την τελευταία έκδοση των I4MS Disruptors Awards, το 2019 η Elaphe, μια σλοβενική εταιρεία που χρησιμοποιεί καινοτόμες τεχνολογίες με στόχο την αύξηση της αποδοτικότητας, την προώθηση της βιώσιμης χρήσης της ενέργειας και την ελαχιστοποίηση της ενεργειακή εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα, κέρδισε τα βραβεία. Η εταιρεία συμμετείχε στο πρόγραμμα που ονομάζεται «Προσομοίωση βασισμένη σε HPC-Cloud των συζευγμένων ηλεκτρομαγνητικών και δομικών ακουστικών σε ηλεκτρικούς κινητήρες σε τροχούς», το οποίο υποστηρίχθηκε από το Fortissimo 2.

Η πρόκληση για την Elaphe ήταν ότι η προσαρμογή των ηλεκτροκινητήρων δημιουργεί υψηλό κόστος στη βιομηχανική παραγωγή, και αυτό γιατί τόσο ο ατομικός σχεδιασμός, και η μακροχρόνια βελτιστοποίηση όσο και τα εξατομικευμένα εξαρτήματα είναι απαραίτητα ακόμη και για ένα πρωτότυπο. Κατά τη διάρκεια λοιπόν της εφαρμογής του προγράμματος, η Elaphe επωφελήθηκε από την ταχύτερη επεξεργασία με εργαλεία προσομοίωσης που βασίζονται σε HPC, καθώς και από την αξιολόγηση πιο σύνθετων συζευγμένων φυσικών μοντέλων, με αποτέλεσμα την παραγωγή προϊόντων με καλύτερα χαρακτηριστικά θορύβου, κραδασμών και σκληρότητας (NVH) εξοικονομώντας έτσι χρόνο και πόρους. Αυτή η διαδικασία επέτρεψε στην εταιρεία να κατασκευάσει μια τεχνολογία πρόωσης υψηλής τεχνολογίας βασισμένη στην προϋπόθεση της πρόωσης πολλαπλών κινητήρων.

Ποια είναι η παρουσία σας στην Ελλάδα και πώς οι ελληνικές βιομηχανίες μπορούν να συνεργαστούν μαζί σας;

Στο I4MS στοχεύουμε στη δημιουργία του κατάλληλου περιβάλλοντος και στη δημιουργία μιας δυναμικής για την προώθηση της άμεσης επικοινωνίας μεταξύ των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων, των παρόχων τεχνολογικών λύσεων, των έργων που προσφέρουν οικονομική υποστήριξη και των υπολοίπων ενδιαφερομένων μέσα από την υποστήριξη των ψηφιακών Κέντρων Καινοτομίας (DIH). Τα ψηφιακά κέντρα καινοτομίας βρίσκονται στον πυρήνα της πρωτοβουλίας «ψηφιοποιώντας τη βιομηχανία στην Ευρώπη» (Digitizing European Industry).
Πιο συγκεκριμένα πρόκειται για επιχειρήσεις που προσφέρουν διάφορες υπηρεσίες όπου εταιρείες –ειδικά Μικρομεσαίες– και δημόσιοι οργανισμοί μπορούν να λάβουν βοήθεια για την ψηφιοποίηση της παραγωγής των προϊόντων, των διαδικασιών και των υπηρεσιών τους μέσω καινοτόμων τεχνολογιών. Επί του παρόντος, λειτουργούν 9 Ψηφιακοί Κέντρα Καινοτομίας στην Ελλάδα.
Το I4MS συγκεντρώνει πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες και τις ευκαιρίες που διατίθενται κυρίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις για να αποκομίσουν τα οφέλη του ψηφιακού μετασχηματισμού ενώ επιπλέον οργανώνει, διαδικτυακά σεμινάρια, εκδηλώσεις και ευκαιρίες δικτύωσης για περισσότερα από 82 ψηφιακά κέντρα σε όλη την Ευρώπη. Από το 2016 έως το 2020, η ΕΕ έχει επενδύει 100 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για να υποστηρίξει τη δικτύωση μεταξύ διαφορετικών Κέντρων Ψηφιακής Καινοτομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη και να βοηθήσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να ψηφιοποιηθούν.

Γιατί είναι σημαντικό το έργο «Better Factory» για τη νέα εποχή της μεταποίησης και πώς οι βιομηχανίες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις καλλιτεχνικές πρακτικές στην παραγωγική διαδικασία τους;

Το «Better Factory» είναι μια πρωτοβουλία που συγκεντρώνει βασικούς παράγοντες στο ευρωπαϊκό τοπίο και επικεντρώνεται σε τρεις πυλώνες στην τεχνολογία, στην τέχνη και στην καινοτομία, παρέχοντας ένα ολοκληρωμένο φάσμα λύσεων στις Βιομηχανικές εταιρείες για τη δημιουργία νέων και εξατομικευμένων προϊόντων και υπηρεσιών. Συνεισφέρουμε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του μεταποιητικού τομέα παρέχοντας δωρεάν πρόσβαση στο Robotics and Automation Marketplace (RAMP) για κάθε ενδιαφερόμενο της αλυσίδας παραγωγής.

Επίσης, γνωρίζουμε ότι κάθε μέρα όλο και περισσότερες εταιρείες τεχνολογίας σε όλο τον κόσμο υποστηρίζουν ότι, εκτός από τις επιστημονικές και τεχνολογικές δεξιότητες, η δημιουργικότητα είναι θεμελιώδης αξία για να πυροδοτήσει νέες καινοτόμες διαδικασίες. Οι καλλιτέχνες φέρνουν τις μοναδικές τους αντιλήψεις και διακατέχονται από τεχνογνωσία που οδηγεί και επηρεάζει άμεσα την καινοτομία ενώ συνδυάζοντας αυτές τις δεξιότητες με την τεχνολογία, επιτυγχάνονται τα βέλτιστα αποτελέσματα. Με την πρωτοβουλία «Better Factory», διαφαίνεται η ακράδαντη πίστη μας ότι το παράδειγμα αυτό πρέπει να μετατοπιστεί και σε άλλους κλάδους για να περάσουμε από μια οικονομική προσέγγιση σε μια πιο ανθρωποκεντρική, προκειμένου να δημιουργηθούν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις προϊόντων και υπηρεσιών στο βιομηχανικό τομέα.

Η Δεύτερη Εκδήλωση Ενδιαφέροντος (open call) που αφορά τις βιομηχανικές εταιρείες, τους προμηθευτές τεχνολογίας και τους καλλιτέχνες θα ξεκινήσει στις αρχές του 2022. Οι επιλεγμένες κοινοπραξίες θα λάβουν έως και 200.000 ευρώ σε χρηματοδότηση χωρίς ίδια κεφάλαια λαμβάνοντας καλλιτεχνική, επιχειρηματική και τεχνική καθοδήγηση, ενώ η διάρκεια ενός προγράμματος είναι 16 μήνες. Οι συμμετέχοντες από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των συνδεδεμένων χωρών H2020 ενθαρρύνονται να υποβάλουν αίτηση.